(Здравствуй, майская заря)
Słowa Rajnolda Suchodolskiego
Witaj, majowa jutrzenko,
Świeć naszej polskiej kraine,
Uczcimy ciebe piosenką,
Przy hulance i przy winie.
Witaj Maj! Trzeci Maj!
U Polaków błogi raj!
Nierząd braci naszych cisnął,
Gnuśność w ręku króla spała,
А wtem Trzeci Maj zabłysnął
I nasza Polska powstała.
Wiwat Maj! Trzeci Maj,
Wiwat wielki Kołłątaj!
Ale chytrości gadzina
Мłot swój na nas zgotowała,
Z piekła rodem Katarzyna
Moskalami kraj zalała.
Chociaż kwitł piękny Maj,
Rozszarpano biedny kraj.
Wtenczas Polak ze łzą w oku
Smutkiem powlókł blade lice,
Trzeciego Maja со roku
Wspominał lubą rocznicę.
I wzdychał “Boże daj,
Ву zabłysnął Trzeci Maj!"
Tam w Łazienkach jest ruina,
W której Polak pamięć chował.
Tam za czasów Konstantyna
Szpieg na nasze łzy czatował.
Gdy nadszedł Trzeci Maj
Kajdanami brzęczał kraj.
Próżno, próżno Mikołaju
Z paszcz ognistych w serce godzisz,
Próżno rząd naszego kraju
Nową przysięgą uwodzisz.
Wiwat Maj, piękny Maj,
Niech przepadnie Mikołaj!
О zorzo Trzeciego Maja!
Pod twoimi promieniami
Przez armaty Mikołaja
Pójdziem w Litwę z bagnetami.
Wiwat Maj, piękny Маj,
Polski i litewski kraj!
W pieśniach rozpacz uwięziona
W listopadzie wstrząsła serce.
Wstaje Polska z grobu łona,
Pierzchają dumni morderce.
Błysnął znów Trzeci Maj
Teraz nasz wesoły kraj!
Refren się śpiewa bis
Та najsłynniejsza z pieśni opiewających Konstytucję Trzeciego Maja (1791), powstała w czterdziestą rocznicę uchwalenia Konstytucji, podczas powstania listopadowego, w kwietniu 1831 roku. Jej tekst napisał poeta i autor wierszy patriotycznych Rajnold Suchodolski, który początkowo uczestniczył w powstaniu jako żołnierz gwardii honorowej, а następnie jako podchorąży V Pułku Strzelców Pieszych. Tekst ten napisał do popularnej już wówczas melodii (prawdopodobnie autorstwa Fryderyka Chopina), do której w okresie przedpowstaniowym śpiewano piosenkę konspiracyjną Nienawidzę was, próżniaki ze słowami Stanisława Doliwy-Starzewskiego, ps. Stach z Zamiechowa. (Melodia Chopina pozostała juz przy tekście Suchodolskiego, natomiast tekst Starzewskiego z refrenem „Otóż maj, piękny maj, zieleni się błoń i gaj" - zaczęto śpiewać w drugiej połowie XIX wieku z melodią skomponowaną przez Stefana Surzyńskiego.)
Po odzyskaniu niepodległości, kiedy dzień 3 maja ogłoszono świętem narodowym, pieśń ta wiązała się z ceremoniałem podnoszenia flagi państwowej na Placu Zamkowym w Warszawie w dniu tego święta. W 1919 roku wprowadzono do obiegu śpiewanego zupełnie zmieniony tekst Suchodolskiego. Zmian tych dokonał poznanski poeta Adam Kompf (prawdopodobnie na zamówienie władz, które chciały związać tę pieśń ze świętem państwowym). Otóż w ostatnim wersie pierwszej zwrotki oryginału, usunął on słowa “przy hulance i przy winie", zastępując słowami: “która w całej Polsce słynie". Następnie wyrzucone zostały pozostałe zwrotki Suchodolskiego (uzasadnienie: “niesprawiedliwie traktowały króla Stanisława Augusta Poniatowskiego"). Na temat “niesprawiedliwego" traktowania carycy Katarzyny i cara Mikołaja w następnych zwrotkach Suchodolskiego - już nikt się nie wypowiadał, ро prostu je usunięto. Tak więc do pierwszej, zmienionej w ostatnim wierszu, zwrotki Rajnolda Suchodolskiego, doszły dwie następne oraz refren napisane przez Kompfa. I taka wersja uchodziła za “państwowo prawidłową". Na szczęście nie zmieniono w sposób “państwowotwórczy" oryginalnej melodii mazurkowej.
Inne tytuły tej pieśni: Mazurek 3 Maja, Trzeci Маj Litwina.
Melodie Witaj, majowa jutrzenko włączył Ryszard Wagner do swojej uwertury Polonia (1832). “Polska walka о wolność przeciwko przemocy - pisał Wagner - napełniła mnie rosnącym entuzjazmem..." Można stąd wnosić, że pieśni powstania listopadowego, wraz z wieścią о tym zrywie narodowowyzwoleńczym, wyszły poza granice ziem polskich docierając do świadomości mieszkańców wielu krajów Europy.
***
Rajnold SUCHODOLSKI (1804-1831), poeta, uczęstnik powstania listopadowego, w którym zginął, autor wielu pieśni patriotycznych. Napisał teksty do pieśni m.in. Witaj, majowa jutrzenko (muz. prawdopodobnie F. Chopin), Polonez Koścsuszki (muz. Т. Kościuszko), Dalej bracia, do bułata (mel. ludowa).
Wacław Panek. Hymny polskie. Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1997.
Написана в апреле 1831 во время Ноябрьского восстания (powstanie listopadowe, 29.11.1830 - 21.10.1831) и приурочена к 40-летию принятия Конституции Третьего мая. Автор текста - поэт Райнольд Суходольский - в дни восстания был солдатом почетной гвардии, затем был подхорунжим V Полка пеших стрелков. Написано на популярную в те годы мелодию, предположительно принадлежащую Шопену, на которую накануне восстания пелась конспиративная песенка Станислава Старжевского "Nienawidzę was, próżniaki" ("Ненавижу вас, бездельники"). В дальнейшем песенка Старжевского стала исполняться на другую мелодию. См. также другие родственные песни - "Pamiętasz, bracie kochany..." на слова Константина Гашиньского и "Biedny kraj".
Конституция Третьего мая была принята 3 мая 1791 при короле Станиславе Августе. Через год, 18 мая 1792 последовала агрессия России, и 24 июля Станислав Август капитулировал. Причины этого непонятны, так как накануне 18 июня в битве под Зеленцами поляки выиграли, и в честь этого даже был введен орден Virtuti Militari. За капитуляцией последовал второй раздел Польши 23 января 1793 между Пруссией и Россией, урезавший Польшу более чем вдвое: 58 тыс. км2 и свыше 1 млн. жителей отошло к Пруссии, 280 тыс. км2 и 3 млн. жителей - к России; оставшееся государство Польское (с Курляндией) - 227 тыс. км2 и 4,4 млн. жителей, под протекторатом России. В последующем восстании Тадеуша Костюшко (24 марта - 16 ноября 1794) Конституция Третьего Мая была программой умеренного крыла; радикальное крыло предполагало установление республики.
ВАРИАНТЫ (2)
1. Trzeci maj
(Третье мая)
Witaj majowa jutrzenko,
świeć naszej polskiej krainie,
ucieszmy ciebie piosenką
przy hulance i przy winie.
Witaj Maj, Trzeci Maj,
и Polaków błogi raj!
Nierząd braci naszych cisnął,
gnuśność w ręku króla spała,
а w tem Trzeci Maj zabłysnął
i nasza Polska powstała.
Wiwat Maj, piękny Maj
Wiwat wielki Kołłątaj!
Tam w Łazienkach jest ruina,
w której Polak pamięć chowal,
tam za czasów Konstantyna
szpieg na nasze łzy czatował.
I gdy nadszedł Trzeci Maj,
kajdanami brzęczał kraj.
W piersiach rozpacz uwięziona
w listopadzie wstrząsła serce,
wstaje Polska z grobu łona,
pierzchają dumni morderce.
Błysnął znowu Trzeci Maj
i już wolny błogi kraj.
1831
О mój rozmarynie. Śpiewnik 1914-1939 / Wybór i opracowanie Marek Sart. Wydawnictwo Fuga, Warszawa, 1988
2. Nr. 29.
Trzeci Maj Litwina
(Третье мая литовца)
Witaj majowa jutrzenko!
Świeć naszej polskiej kraine,
Uczcimy ciebe piosenką
Przy hulance i przy winie.
Witaj Maj, piękny Maj,
U Polaków błogi raj!
Nierząd braci naszych cisnął:
Gnuśność w ręku króla spała,
А wtem Trzeci Maj zabłysnął
I nasza Polska powstała.
Wiwat Maj, piękny Maj,
Wiwat wielki Kołłątaj!
Ale chytrości gadzina
Мłot swój na nas zgotowała;
Z piekła rodem Katarzyna
Moskalami kraj zalała.
Chociaż kwitł piękny Maj,
Rozszarpano piękny kraj.
Wtenczas Polak ze łzą w oku
Smutkiem powlekł blade lice,
I trzeciego Maja w roku
Wspominał lubą rocznicę.
Wzdychał ciągle, Boże daj,
Ву zabłysnął Trzeci Maj!
Na ustroniu jest ruina,
W której Polak pamięć chował.
Tam za czasów Konstantyna
Szpieg na nasze łzy czatował.
I gdy nadszedł Trzeci Maj
Lańcuchami brzęczał kraj.
W piersiach rozpacz uwięziona
W Listopadzie wstrząsła serce,
Wstaje Polska z grobów łona.
Pierzchają dumni morderce.
Błysnął znowu Trzeci Maj
I już wolny błogi kraj!
Próżno, próżno Mikołaju
Z paszcz ognistych w serce godzisz,
Próżno rząd naszego kraju
Nową przysięgą uwodzisz.
To nasz śpiew: wiwat Maj,
Niech przepadnie Mikołaj.
О, zorzo Trzeciego Maja,
Pod twojemi promieniami,
Przez armaty Mikołaja
Pójdziem w Litwę z bagnetami.
Wrogu precz! Witaj Маj,
Polski i Litewski kraj!
Jeszcze Polska nie zginęła! Pieśni patryotyczne i narodowe. Zebrał Francisek Barański. New York, N.Y., The Polish Book Importing Co., Inc., 1944. - без подписи